AIAG & VDA SPC: İstatistiksel Proses Kontrolde Mühendislik Odaklı Yeni Dönem
Otomotiv endüstrisinde uzun yıllardır kullanılan AIAG SPC 2. Baskı el kitabı, değişen teknoloji, büyük veri yönetimi ve uluslararası standartların uyumlaştırılması ihtiyacı doğrultusunda yenilenme sürecine devam etmektedir. AIAG ve VDA iş birliğiyle hazırlanmakta olan yeni "Sarı Kitap", SPC' yi sadece "duvara grafik asma" rutini olmaktan çıkarıp, veriyi örgütsel öğrenmeye dönüştüren bir mühendislik disiplini olarak yeniden konumlandırmaktadır.
Bu yeni yaklaşım, araçlara körü körüne bağımlılığı azaltarak süreçlerin altında yatan neden-sonuç ilişkilerini anlamayı hedeflemektedir.
Şuan paydaşların incelemesine sunulan el kitabının (3 Mayıs 2026' ya kadar görüşler toplanacak) 2026' nın 3. çeyreğinde yayınlanması bekleniyor.
Yeni el kitabında öne çıkan temel ve diğer önemli değişiklikleri aşağıda özetledik:
5 Temel Değişiklik
- Mühendislik Yaklaşımı: SPC, sadece bir kalite kontrol aracı olmaktan çıkarılıp makine performansından seri üretime kadar uzanan "Süreci İncele, Onayı Koru, İzlemeye Devam Et" prensibine dayalı evrimsel bir mühendislik süreci olarak yeniden tanımlanmıştır.
- Mevcut Uygulamaların Netleştirilmesi: GD&T toleranslandırması, malzeme modifikasyonlarının etkisi, doğal sınırlara sahip tek taraflı toleranslar ve aykırı değerlerin (outliers) yönetimi gibi sahadan gelen karmaşık durumlara net uygulama rehberliği getirilmiştir.
- Yetkinlik (Competency) Şartı: Operatörlerden strateji belirleyen mühendislere kadar SPC sürecine dahil olan tüm roller için gereken yetkinlik seviyeleri tanımlanmış ve personelin uygun şekilde kalifiye olması zorunluluğu vurgulanmıştır.
- Zamana Bağlı Dağılım Modelleri: Her sürecin mükemmel bir normal dağılım izlemediği kabul edilerek, zamanla değişen (aşınma, kayma vb.) süreç davranışlarına uygun A'dan D'ye kadar farklı dağılım modelleri ve buna bağlı değişken örnekleme stratejileri sunulmuştur.
- Kalite Kontrol Döngüleri: SPC' nin bir PUKÖ döngüsü içindeki yeri ve Ölçüm Sistemleri Analizi (MSA) ile olan kritik ilişkisi, süreçten sisteme kadar tanımlanan altı farklı kalite kontrol döngüsü üzerinden şematize edilmiştir.
Diğer Önemli Değişiklikler
- Genişletilmiş Terimler: ISO ve VDA standartlarıyla uyumlu hale getirilmek üzere SPC terminolojisi ve tanımları kapsamlı bir şekilde genişletilmiştir.
- Net Ürün Spesifikasyonları: SPC uygulamasının temelini oluşturmak adına ürün spesifikasyonlarının operasyonel tanımlar düzeyinde netleştirilmesi gerekliliği getirilmiştir.
- Kontrol Dışı Aksiyon Planı (OCAP): Süreçte sapma görüldüğünde izlenecek adımları standartlaştıran OCAP kavramı, Kontrol Planı ile hizalanarak sürece dahil edilmiştir.
- Yeterlilik ve Performans Ayrımı: Yeterlilik (Capability) terimi sadece süreç kararlılığı (stability) kanıtlandıktan sonra kullanılacak şekilde sınırlandırılmış, kararlı olmayan süreçler için Performans terimi benimsenmiştir.
- Makine Performansı: Süreç değişkenliğinden önce makinenin kendi değişkenliğini izole ederek değerlendiren "Makine Performansı" için el kitabına tamamen yeni bir bölüm eklenmiştir.
- Ön Süreç Performansı: Seri üretim onayı öncesinde sürecin olgunluk seviyesini tanımlayan ön performans çalışmaları (Ppk) yapılandırılmıştır.
- SPC Yazılım Kullanımı: Modern veri yönetimi ihtiyaçları doğrultusunda SPC yazılımlarının kullanımına ve beklentilerine dair özel bir rehberlik bölümü oluşturulmuştur.
- Retrospektif (geriye dönük) ve Gerçek Zamanlı Analiz: Geçmiş veriye bakan (tanısal) retrospektif şemalar ile anlık süreci izleyen (önleyici) SPC şemaları arasındaki farklar ve kullanım amaçları netleştirilmiştir.
- Raporlama ve İzlenebilirlik: Kontrol, performans ve yeterlilik sonuçlarının net bir şekilde iletilmesini sağlamak için raporlama ve izlenebilirlik gereklilikleri tanımlanmıştır.
- Karakteristik Çerçevesi: Karakteristiklerin sınıflandırılmasına dayalı olarak performans ve yeterlilik hedef değerlerini ilişkilendiren örnek bir çerçeve sunulmuştur.